Activiteiten Merapi vulkaan gevolgd door satellieten

Merapi genomen (15 nov) door ASTER instrument aan boord van NASA's Terra-satelliet [NASA]

De steile, kegelvormige Merapi vulkaan is zowel een zegen als een vloek voor de bevolking van Indonesië. Vulkanische as van de veelvuldige uitbarstingen maakt de bodem vruchtbaar genoeg om een grote bevolking te ondersteunen. Het is ook een van de meest actieve vulkanen van Indonesië, en ligt in een van de meest dichtbevolkte gebieden ter wereld. Het vormt daarom een constante bedreiging voor tienduizenden mensen die in de omgeving leven. De Associated Press rapporteerde een dodental van ten minste 122 mensen, meer dan 100.000 geëvacueerde mensen, en huizen en velden bedekt met vulkanische as. De Indonesische regering verklaarde de gebeurtenis een nationale noodsituatie en breidde de "gevarenzone" voor de uitbarsting uit tot 20 kilometer, met inbegrip van de oude hoofdstad van Yogyakarta. Merapi vertoont nog geen tekenen van afname. Het is de meest gewelddadige uitbarsting van de vulkaan sinds de jaren 1870, aldus de lokale geologen.

Aswolk

Tekenen van de uitbarsting van Mount Merapi zijn erin geslaagd om door te dringen tot de hardnekkige wolkendek boven Java op 5 november 2010. De Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer (MODIS) op NASA's Terra satelliet heeft deze kleurenafbeelding diezelfde dag genomen. De aswolk van de vulkaan vormde een V-vorm uitwaaierend in westelijke richting en de omliggende wolken beneden overschaduwend. Volgens de Volcanic Ash Advisory Center in Darwin, Australië, was de aspluim op 6 november gestegen tot minstens 16 kilometer in hoogte en strekte 350 km uit naar het westen en zuidwesten.

Terra - MODIS beeld genomen op 5 november 2010 [NASA MODIS Rapid Response, NASA Goddard Space Flight Center].

Het is onder andere voor het vliegverkeer belangrijk om de verspreiding van de aswolk in kaart te brengen. Dit gebeurt ondermeer met het gedeeltelijk Nederlandse instrument OMI (Ozone Monitoring Instrument), alsook het GOME-2 (Global Ozone Monitoring Experiment-2) instrument, zie afbeeldingen van 9 november 2010.

OMI-beeld van zwaveldioxide in de atmosfeer genomen op 30 oktober 2010 [TEMIS] 

GOME-2 beeld van zwaveldioxide in de atmosfeer genomen op 9 november 2010 [TEMIS]

OMI-beeld van de Aerosol index genomen op 9 november 2010 [TEMIS]

Uitbarsting

Geregistreerde uitbarstingen omvatten meerdere pyroclastische stromen (verschroeiende lawines van as, gas en rotsfragmenten) en lahars (stromen van water, rotspuin en modder veroorzaakt door regenwater gemengd met as en ander vulkanische materiaal). Deze uitbarstingen hebben herhaaldelijk nabijgelegen gemeenschappen en akkerland verwoest.

Terra – Aster beeld genomen op 1 november 2010 [NASA, Robert Simmon and Jesse Allen en het U.S./Japan ASTER Science Team].

Ondanks de bewolking boven en rondom de vulkaan observeerde de Advanced Spaceborne Thermal Emission and Reflection Radiometer (ASTER) op NASA's Terra satelliet op 30 oktober de thermische signatuur van hete as en gesteente en een gloeiende lava koepel. De thermische data is over een driedimensionale kaart van de vulkaan heen gelegd om de geschatte locatie van de stroom te laten zien. De driedimensionale data wordt vanuit een mondiaal topografische model gemaakt met behulp van ASTER stereowaarnemingen.

Het Center of Volcanology and Geological Hazard Mitigation heeft gemeld dat op 30 oktober twee pyroclastische stromen de vulkaan afstroomden. Een pyroclastische stroom is een lawine van gloeiend heet gas, as en gesteente dat langs de kant van een vulkaan met hoge snelheden naar beneden komt. ASTER heeft een van deze stromen in beeld gebracht.

[Bron: NASA]

Na de vulkaanuitbarsting in IJsland in april 2010 hebben ESA en EUMETSAT een workshop georganiseerd, waaruit een rapport is opgesteld met vele aanbevelingen voor het monitoren van vulkaanas vanuit de ruimte: rapport.