In een vliegtuig dat een aantal flinke duikvluchten maakt gaan Nederlandse planeetonderzoekers maandag landschapsvorming op Mars bestuderen. De onderzoekers hopen met hun experiment te kunnen verklaren hoe hellingen en rivieren op Mars zijn gevormd. Door een duikvlucht te maken kan de piloot van het vliegtuig enige tijd een zwaartekracht gelijk aan die op Mars simuleren. ‘Ik ga kotsmisselijk worden, maar als het een goede dataset oplevert heb ik dat er graag voor over’, aldus Maarten Kleinhans van de Universiteit Utrecht.
Vroeger, zo’n paar miljard jaar geleden, leken Mars en de aarde sprekend op elkaar. Nu zien ze er totaal verschillend uit. Wat is er sinds het begin gebeurd? Hoe komt het dat de aarde nu een vruchtbare planeet is die krioelt van het leven, terwijl Mars een dooie boel is? En is dat altijd zo geweest? Planeetonderzoekers zijn rechercheurs die het verhaal proberen te reconstrueren en daarbij onorthodoxe methoden niet schuwen.
Het Cessna Citation onderzoeksvliegtuig van de TU Delft. (beeld TU Delft)
Zandlopers
Dus kruipt Kleinhans samen met zijn collega Sebastiaan de Vet van de Universiteit van Amsterdam in het Cessna Citation onderzoeksvliegtuig van de TU-Delft. Hun wetenschappelijke opstellingen bestaan uit een aantal zandlopers en een serie draaiende koektrommels die gevuld zijn met materiaal van verschillende samenstellingen. Met behulp van video registreren de onderzoekers precies hoe het materiaal zich ophoopt. Daarbij kijkt Kleinhans hoe dat gebeurt in water en concentreert De Vet zich op droge puinhellingen. Kleinhans: ‘Het lijkt zo’n simpel proces, maar de invloed van bijvoorbeeld de vorm en grootte van het materiaal en de zwaartekracht blijkt tot nu toe niet in simpele formules te vangen.’ Inzicht in dit proces helpt de onderzoekers vanuit de vormen van het landschap van Mars te reconstrueren hoe het ontstaan is.
Initiatiefnemer van de vliegcampagne is De Vet, die eerder al een experiment naar het internationale ruimtestation ISS liet vliegen tijdens de ruimtevlucht van André Kuipers. ‘Ingenieur-vlieger Alexander in ’t Veld van de TU-Delft test een faciliteit waarmee in een vliegtuig heel precies bepaalde zwaartekrachtsniveaus kunnen worden gehandhaafd, ook die van Mars’, vertelt hij. ‘Ik zag mijn kans schoon, benaderde Maarten met de vraag of hij mee wilde doen en hij was onmiddellijk enthousiast.’
De Mars Reconnaissance Orbiter van NASA maakte vorig jaar deze opname van een echte Marslawine. (beeld: NASA)
De inzichten die de onderzoekers hopen te verkrijgen zijn waardevol voor het Marsonderzoek, maar ook voor toepassingen op aarde. In aardse delta's en op aardse puinhellingen in de bergen vinden vergelijkbare puinlawines plaats die met dit onderzoek beter begrepen kunnen worden. Dergelijke lawines bedelven wegen en soms hele dorpen, en kunnen dammen van stuwmeren laten doorbreken. Door deze proeven hopen de onderzoekers het ontstaan, de wrijving en snelheid van de lawines beter te begrijpen.
De vluchten van De Vet en Kleinhans worden gefinancierd vanuit het Programma Gebruikersondersteuning Ruimteonderzoek, dat de Nederlandse ruimtevaartorganisatie NSO uitvoert namens NWO.
